מסעות ד'שש משזר.

[שש משזר]

די פלאם פייער ביים סעודה פון רבי אלימלך בידרמן שליט"א.

אויב אינעם אמשינאוון אשכול האב איך אראפגעברענגט כמה פעמים רבי מנחם'ל אמשינאווער'ס ווארט, פארוואס מ'שרייבט נישט אראפ די אמשינאווע תורות, 'ווייל די ברען פונעם ווארט קען מען נישט אראפשרייבן, און די ווארט אנעם ברען איז נישט ווערט אראפצושרייבן', איז דא ביים באשרייבן א סעודה מיט רבי אלימלך די נקודה סאך שטערקער, וויבאלד דער עיקר ממש איז דער 'אופן', דער התלהבות, דער פייערדיגע עבודה, וואס האט עפעס אן אבנארמאלער מיזוג מיט פריינטליכקייט מיט יעדן איינעם. אבער פטור בלא כלום אי אפשר, וועל איך בקיצור באצייכענען די נקודות.

די קידוש וואס ווערט געזאגט בקול חוצב להבות אש, נאכן מודיע זיין יעדעס מאל פון פריש אז די זמן פון קידוש איז ספעציעל מסוגל לתשובה, וויבאלד מ'זאגט דאך יעצט עדות אויפן בריאה און מ'דארף זיין כשר לעדות, גיסט אויס גענוג וויין פון בעכער אז מ'זאל דאס פון פריש אנפילן בעפארן אויסטרינקען דעם כוס. ווייטער וועט ער שמועסן מיטן עולם ווי נאנטע פריינט, זיך וויצלען איבער די 'שמועות טובות' [-הערינג], און גלייך נאכדעם אריינווארפן א שטעכעדיג ווארט איבער די פיש וואס האבן נישט פוגם געווען ברותחין, ולכן ניצלו במבול, און דערפאר ווערן צדיקים מגולגל אין פיש, און די נקודה איז קלאר [ככללא דמילתא, וועט ער מיינען די נקודה וואס מ'קען עפלייען צו זיך, און נישט סתם 'חסיד'ישע תורה'].

די כל מקדש אויפן קארלינער נוסח מיטן לעלוב'ן קנייטש, ווען ס'טוט זיך דער באקאנטער קאכעניש ביי 'טהורים יירשוה', וואס זייט ס'דא א ריזן עולם ביי אים האט ער מער ווייניגער אויפגעהערט דערמיט. די מנוחה ושמחה מיט איר קאך, און די דברי תורה וואס פליסן כמעיין הנובע, זייענדיג כהיום דער גרעסטער מגיד אויפן וועלט, וואס די מערסטע מענטשן אויפן וועלט לערנען און הערן זיינע דרשות ושיעורים [צווישן 5,000-10,000 יעדן וואך].

און דאס אלס איז נאר א מעין הקדמה צום פייערדיגן 'קה ריבון' וואס מ'זינגט אין תולדות אהרן ומקורו בבלאזשוב, ווען מ'זעט קליפ אין קלאר נישט נאר זיינע געגועים צום 'מלכא מלך מלכיא', נאר אויך זיינע בכיות מאין הפוגות, אויפן צופלאמטן געזיכט, ווען די אויגן דרייען זיך איבער צום ווייסל, ביי 'פרוק ית ענך מפום אריותא' וכו'. די קאכעניש ביים קה ריבון איז אזא שם דבר, אז ווען איך וויל זיך דערמאנען פון א דביקות'דיגע מאמענט, איז דאס ביי מיר בלי שום ספק דער צורה פון רבי אלימלך ביים 'קה ריבון'. ביי למקדשך טוב וועט ער אויסשרייען אז דער באשעפער בעט זיך ביי אונז אויך 'למקדשך טוב', מיינענדיג דעם פריוואטן מקדש מעט שבלב כל אחד ואחד.

ווייטער זינגט מען 'צור משלו', וואו ער איז אויך פאר'דביקות'ט, און קען איבערזאגן מיט אזא צובראכנקייט אז ס'צוברעכט יעדנס הערצער, אזעלכע שטיקלעך ווי 'מי זה יצטדק וכו' אמת כי לא יצדק לפניך כל חי', צו 'ואיככה ישוב הבשר החי'... ווייטער וועט מען זינגען די 5 ניגונים אויף 'מגן אבות', די סלאנימע, קארלינע, לעלובע, פוילישע, וכו', ווען ביי יעדע איינס איז דער הויכפונקט 'לפניו נעבוד ביראה ופחד', פארשטייט זיך נאכן וויסן אז רבי משה מרדכי לעלובער פלעגט ביי די ווערטער אריינפאלן אין אזא התלהבות, אז ער פלעגט צוריק'סווינג'ען מיטן בענקל אויף צוריקצואוועגס, און די גבאים פלעגן דאס צוריקריקן...

ביני לביני ווארפט ער כסדר זיקוקין דנורא מיט פייערדיגע דיבורים וסיפורים, און ווארפט כסדר בליקן צו דער וואס דארף דאס ביי יענעם ארט... ער קען זיך נעמען אויספרעגן איינעם שטילערהייט וואו ער האלט אויפן וועלט, און ער קען מחזק זיין און מכבד זיין אן אפגעריסענער נשמה, כדי אים ארויפצוברענגען על דרך המלך. טאקע איינער פון די גרעסטע פליאות ביי רבי מיילעך'ן איז וויאזוי אין זיין פריוואטן לעבן איז לבו כלב הארי, פאדערנדיג און מאנענדיג כסדר נאכאנאנד, און אין חיי הכלל איז לבו לב רחום כרחם אב על בנים, זייענדיג מחזק כסדר, און ווערנדיג צופיצלט אויף שברי שברים פון א צווייטענס צרה. אבער כדי דאס מפענח צו זיין, וועל'מיר דארפן ווארטן פארן אשכול המיוחד להסיר הלוט מעל דמותו של האדם הגדול בענקים, רבי אלימלך בידרמן שליט"א.

ווען מ'האט געענדיגט דעם סעודה, בין איך אהיים צו מיין אכסניא א האלבע שעה אוועק, שפאצירנדיג מיט איינער פון די בחורים דארטן וואס האט מיר דערציילט אביסל 'ביהיינד די סיענס' [ער איז א שטיקל גבאי'לע דארטן], און ביז וואו-וואס-ווען 'אמרו לנו הציפורים: רבותינו הגיע זמן ק"ש של שחרית'. און נאכן ליינען ק"ש בין איך געגאנגען כאפן א תנומה קלה. הפנים, כ'האב נישט געדארפט רעדן מיט א גוי כדי צו בלייבן אויף ביז נאך חצות ליל שבת...


אין קומענדיגן קאפיטל: יום שב"ק פרשת בה"ב תשע"ה.

[שש משזר]

יום שב"ק פרשת בה"ב תשע"ה.

היות די סעודה של שחרית בין איך געגאנגען עסן ביי קרובים וואס זענען וויזניצע חסידים, וואס כמובן דאווענען אין וויזניץ ביי רבי ישראל'טשע שליט"א, האב איך אויך מיטגעדאווענט מיטן גרויסן מנין וואס הייבט זיך אן ארום 10:00 און ענדיגט זיך ארום 1:00 אזייגער. די פולע, בעסער געזאגט: איבערגעפילטע, ביהמ"ד, האט מיך געמאכט טראכטן אז נאך א מזל אז ס'דא צוויי רבי'ס, ווייל וויאזוי קען יעדער אריינ'פיטן אין די זעלבע ביהמ"ד...

למעשה האט רבי ישראל'טשע געדאווענט פארן עמוד און אראפגעלייגט א דאווענען מיט זיין הויכן קול חוצב להבות אש, און כאטש די 'וועיוועריי' איז זרה לרוחי אף לנשמתי, איז אבער געווען זייער געשמאק צו זען די הונדערטער [אדער טויזענטער] אידן דאווענען צוזאמען מיט א קאך אויפן וויזניצן נוסח.

היות כ'בין נישט געוואוינט צו אזעלכע לאנגע תפילות, האב איך באוויזן צו לערנען צוויי פון די דריי שעה'איגע דאווענען, און ביי קריאת התורה בין איך ארויסגעלאפן דאווענען אין א שנעלע מנין וואס קומט פאר אינעם 'ביודא' בנין [ביוד"א איז ר"ת, ב'ית י'שראל וד'משק א'ליעזר, אזוי ווערט אנגערופן די וויזניצע ישיבה על שם דער אהבת ישראל ובנו הדמשק אליעזר וואס האט איבערגעפלאנצט דאס וויזניצע חסידות אין ארץ ישראל (און נישט ווי דער עולם מיינט אז דער אמרי חיים האט דאס מייסד געווען אין ארץ ישראל. סך הכל איז דער דמשק אליעזר אוועק גענוג שנעל, און האט ליידער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער, אזוי אז ס'איז קיינמאל נישט געווארן אנגעשטרענגט צווישן די ברידער)]. און דערנאך בין איך געגאנגען עסן די סעודה ביי מיין קרוב, א וויזניצער חסיד און איש יקר ומכובד.

מיטהאלטנדיג א וויזניצע סעודה, א פעקל וועעווערייען פלוס תורות משולב עם גימטריאות כמנהג בית וויזניץ, איז געווען גאנץ אינטרעסאנט צו זען וויאזוי די עסן איז געפארן טשיק-טשאק, און דער עיקר איז געווען די תורות אדער אפילו לומד'ישע נקודות וואס זענען אויסגעשמועסט געווארן נאכן ליגן דערין א וואך.

ולפלא היה בעיני, אז יענער האט שוין חתונה געמאכט אפאר קינדער, און יעדער וואס וואוינט אויך אין בני ברק איז געקומען עסן ביים טאטן, אפגעזען וויפיל פיצלעך זיי אליינס האבן שוין געהאט. זעט אויס אז די סיבה איז, פשוט צו שפארן אפאר גרייצער. בין כך ובין כך, האבן זיי אלע צוגעלייגט זייערע פאר גרייצער אין לערנען, ונהניתי מאוד צו טרעפן חסיד'ישע יונגעלייט, וויזניצע יונגעלייט, וואס קענען אויך לומדות [@ליטוואק פון בודאפעסט, דו הערסט?...].

נאכן סעודה בין איך ווייטער געגאנגען צום סעודה פון רבי אלימלך בידרמן, אבער נישט איידער'ן זיך געזעגענען פון די קרובי המשפחה, ווען פונעם אלמנה בת רבי זלמן בריזל זצ"ל [הנ"ל], האב איך געהערט אפאר אינטרעסאנטע מעשיות איבער איר גרויסער פאטער. לאמיך אייך דערציילן אפאר מעשה'לעך:


אין קומענדיגן קאפיטל: סיפורי הוד על הגה"צ החסיד המופלא רבי זלמן בריזל זצ"ל.

[ליטוואק פון בודאפעסט]

מ'זעט פון דעם קלאר אז ווען מ'וואוינט אין בני ברק, קען אפילו א וויזהניצער חסיד אמאל זאגען עפעס א למדות. אלס מכחו של אותו זקן!

[שש משזר]

אינטרעסאנטע מעשיות וסיפורים על רבי זלמן בריזל זצ"ל, ממקור ראשון:

א] כידוע איז סאטמארער רב געווען אין ארץ ישראל גלייך נאכן צווייטן וועלט מלחמה, וואו די סלאנימע און קארלינע זענען געווען שטארק אדוק אין אים – על אף די געווענליכע ריחוק פון די ליטווישע סארט חסידות'ן וואס זענען דעם היפוך הגמור פון די אונגערישע סיגוטע סטיל חסידות'ן. גראדע זענען זיי שוין געווען נאנט מיט אים זייט תרצ"ג ביים באוואוסטן באזוך פון סאטמארער רב אין ארץ ישראל. הכלל, רבי זלמן בריזל איז אויך נאנט געווארן מיט סאטמארער רב, און סאטמארער רב האט אים געבעטן אביסל עוסק צו זיין אין די 'ילדי טהרן' אדער עפעס אזוי. היות דאס איז געווען אנגעוויזן אויף ריזיגע סכומים געלט, האט סאטמארער רב אים געזאגט אז פאר די געלט וועט ער זיך שוין זארגן, און אויף דערווייל זאל רבי זלמן בארגן געלט פון אנדערע.

למעשה איז סאטמארער רב אנגעקומען קיין אמעריקע, און רבי זלמן בריזל איז פונקט געווען אין אמעריקע און האט אים געבעטן צו באצאלן די ריזן סכום געלט, ווי אפגעשמועסט. סאטמארער רב האט אים געזאגט, אז לדאבון לבו האט ער יעצט נישט קיין געלט צו באצאלן, אבער לכשירחיב וועט ער אים אי"ה אפצאלן דעם גאנצן חוב. רבי זלמן האט נישט געוואלט באלמוטשען דעם רבי'ן, און האט אנגעהויבן ארומקלעטערן איבער אמעריקע צאמקראצן די געלט וואס ער האט אנגעבארגט – אפיציעל אויף סאטמארער רב'ס חשבון. למעשה נאכן אפשוויצן אין אמעריקע ווייסעך וואו לאנג האט ער באוויזן צאמצושטעלן דעם גאנצן סכום, און איז אהיימגעפארן קיין ארץ ישראל.

דאס נעקסטע מאל וואס רבי זלמן איז געווען אין אמעריקע, איז ער נאכאמאל אריין צו סאטמארער רב [סתם אלס 'גדול בישראל'], און סאטמארער רב האט ארויסגענומען אן ענוועלאפ מיט די גאנצע ריזן סכום געלט אים צו באצאלן דעם חוב. רבי זלמן בריזל האט אים געזאגט, אז ער האט שוין אליינס צאמגעשטעלט די געלט און ער דארף שוין נישט צוקומען צום רבי'נס געלטער. ווען סאטמארער רב האט דאס געהערט, און וויסנדיג ווי שווער ס'איז געווען פאר א יחיד צאמצושטעלן די גאנצע סכום, און וויסנדיג וויפיל ארבעט רבי זלמן האט אריינגעלייגט צו ראטעווען אידישע קינדער פון אפפארן רח"ל, האט ער זיך אויסגעדריקט מיט התפעלות פאר זיינע גבאים, אז מ'קען רבי זלמן'ען געבן קוויטלעך, ער איז ראוי לאותה איצטלא! [כ'מיין אז ער האט זיך אויך אויסגעדריקט באותה שעה בדרך צחות כדרכו, אז דאס איז די ערשטע מאל וואס ער געבט געלט פארן אן ארץ ישראל'דיגן איד און יענער זאגט אים אפ...].

ב] ווייטער דערציילט מיר זיין טאכטער, אז רבי זלמן איז געווען פון די פריערדיגע עמודי החסד, וואס פלעגט כסדר ארייננעמען געסט יעדן שבת, בחורים צו ארחי פרחי'ניקעס. מ'פלעגט געווענטליך צוגרייטן פארציעס פאר נאך פינף מענטשן, זיך רעכענענדיג אויף ביז 5 געסט, אבער אסאך מאל האבן געקענט זיין ארום 10 געסט אדער מער. זאגט זי מיר בהן צדק, אז זי פלעגט זיין דער וואס פלעגט צוגרייטן די פארציעס אין קאך, און ס'איז פשוט אריין א ברכה אין די עסן, און וויפיל געסט ס'איז געווען אזויפיל עסן איז געווען, און ס'איז אלעמאל געווען בריווח גענוג פאר יעדן. זי זאגט אז דאס איז געווען א נס תמידי יעדע פאר שבתים... ואם קבלה היא נקבל.

***

ג] אגב, רבי מיילעך בידרמן האט דערציילט איבער אים, אז ווען ער איז שוין געווען אלט און אזלו כוחותיו, פלעגט ער נאכאלס כסדר אריינקומען אויף א שבת, פון ירושלים – וואו ער האט געוואוינט – קיין בני ברק [צו תל אביב] וואו רבי משה מרדכי לעלובער [וואס ער האט אנגענומען אלס רבי צוזאמען מיט גדולי חסידי קארלין, נאך רבי יוחנן'טשע סטאלינער'ס פטירה] האט געוואוינט. ווען מ'האט אים אנגעפרעגט פארוואס ער קומט זיך צו שלעפן אזוי ווייט אויף א שבת, נאכדערצו ווען זיי זענען געווען בערך באותו הגיל, און רבי זלמן איז געווען א געהויבענע איד פאר זיך, האט ער געענטפערט: נאר אויף צו זען וויאזוי ווען דער רבי וואשט זיך מים אחרונים, זאגט ער 'סוף דבר הכל נשמע, את האלקים יראאאאאאאאאאאא!!!!' [כידוע פלעגט רבי משה מרדכי דעמאלס צוריקשפרינגען מיטן בענקל, און ס'איז געווען פון די פחד'דיגע מאמענטן ביי זיינע טישן], לוינט זיך שוין דער גאנצער וועג פון ירושלים קיין בני ברק.

ד] נאך א מעשה'לע וואס פארבינדט רבי משה מרדכי לעלובער מיט רבי זלמן בריזל, האב איך געהערט פון רבי אלימלך בידרמן, אז איינמאל ביים טיש פון רבי משה מרדכי, וואס כידוע פלעגט ער זיך קענען ווערטלען און דער עולם פלעגט לאכן, אבער אין א רגע האט די פלאץ זיך געקענט איבערקערן צו א חרדת אלקים, האט ער זיך אנגערופן צו רבי זלמן בריזל: 'זלמן, דו געדענקסט נאך אלס בחור, ווען אונז זענען געשווימען אין כינרת (אפשר לערנענדיג אין סלאנימער ישיבה אין טבריה? כ'ווייס נישט), און די פיש האבן אונז געביסן, אוי איז דאס געווען גוטע צייטן'... און דער גאנצער עולם האט אויסגעשאסן אין א געלעכטער. אבער ממש באותו רגע האט ער געענדערט זיין צורה [ווער ס'פארשטייט צו מסכת לעלוב, פארשטייט וואס דאס מיינט...], און האט געזאגט: 'יא, דאס זענען געווען גוטע צייטן, ווייל מיר האבן נישט פוגם געווען', און אויפן גאנצן עולם איז געפאלן א פחד אלקים.


אין נעקסטן קאפיטל: שבת בייטאג מיט רבי אלימלך בידרמן, ביזן פליגער מוצש"ק.

[פריעד באטשי]

מ'זעט פון דעם קלאר אז ווען מ'וואוינט אין בני ברק, קען אפילו א וויזהניצער חסיד אמאל זאגען עפעס א למדות. אלס מכחו של אותו זקן!

@ליטוואק פון בודאפעסט וועם מיינסטו? די אמרי חיים אדער די דמשק?

[ליטוואק פון בודאפעסט]

דער למדן פון די צוויי!

[געוואלדיג]

רבי משה מרדכי לעלובער [וואס ער האט אנגענומען אלס רבי צוזאמען מיט גדולי חסידי קארלין, נאך רבי יוחנן'טשע סטאלינער'ס פטירה] האט געוואוינט. ו[/b]

פאסט נישט פאר ר' שש, אז מיט א גלייכגילטיגקייט שרייבט ער וועגן די גדולי חסידי קארלין וואס זענען געווארן זיינע חסידים אן צו דערמאנען אפי' ברמז די פאליטיק.

[בן אדם]

היש לך פאליטיק גדולה מזו ??

[שש משזר]

רבי משה מרדכי לעלובער [וואס ער האט אנגענומען אלס רבי צוזאמען מיט גדולי חסידי קארלין, נאך רבי יוחנן'טשע סטאלינער'ס פטירה] האט געוואוינט. ו[/b]

פאסט נישט פאר ר' שש, אז מיט א גלייכגילטיגקייט שרייבט ער וועגן די גדולי חסידי קארלין וואס זענען געווארן זיינע חסידים אן צו דערמאנען אפי' ברמז די פאליטיק.

הה"ד ספורי צדיקים לחוד ופוליטיק לחוד...

און אז מ'רעדט שוין.
יא, די גדולי חסידים זענען געווארן ר' משה מרדכי'ס חסידים, און דער היינטיגער סטאלינער האט גע'ירש'נט קוים א קומץ קטן פון די עלטערע חשוב'ע אידן. א שטייגער ווי 'זעידע פילטשיק' פון בארא פארק, אדער רבי אהרן בריזל אחיו הקטן של ר' זלמן.

[געוואלדיג]

איך ווייס איך בין באקאנט מיט יענע מעשה.