זוכט אלטע פאשקעווילן

[היימישער ליטוואק]

שמעקדיג, איך האב דיר גלייקט ווייל איך בין מסכים מיט דאס וואס דו שרייבסט.
אבער דו פארשטייסט נישט וואס מיין חברותא שרייבט.
נישט אז מטאר נישט מבטל זיין א רגע פון תורה פאר אנדרע מצוות, אוודאי יא!
די שאלה איז איינער וואס מוז נישט מבטל זיין איצט קיין תורה, זענען דא זאכן וועלכע גרעססער אדער עכ"פ גלייך צו תורה? דעת התנאים והאמוראים ורבותינו הראשונים והאחרונים אז נישט. דעת ומנהג מקצת אדמורי"ם אז יא.
ממילא די אלע פון "דיישטלאנד אן סלאוואקיי" אדער "פון שקלאוו" וועלכע האלטן נישט ווי די צווייטע שיטה זענן אלע גלייך, משא"כ בעלי שיטה השניה.

[berlbalaguleh]

שמעקדיג, איך האב דיר גלייקט ווייל איך בין מסכים מיט דאס וואס דו שרייבסט.
אבער דו פארשטייסט נישט וואס מיין חברותא שרייבט.
נישט אז מטאר נישט מבטל זיין א רגע פון תורה פאר אנדרע מצוות, אוודאי יא!
די שאלה איז איינער וואס מוז נישט מבטל זיין איצט קיין תורה, זענען דא זאכן וועלכע גרעססער אדער עכ"פ גלייך צו תורה? דעת התנאים והאמוראים ורבותינו הראשונים והאחרונים אז נישט. דעת ומנהג מקצת אדמורי"ם אז יא.
ממילא די אלע פון "דיישטלאנד אן סלאוואקיי" אדער "פון שקלאוו" וועלכע האלטן נישט ווי די צווייטע שיטה זענן אלע גלייך, משא"כ בעלי שיטה השניה.

איך וויל נאר וויסן אויב די משנה אין פרקי אבות איז נישט געשריבן געווארן דורך די תנאים?! דארט שטייט "הלומד על מנת ללמד , מספיקין בידו ללמוד וללמד , לשמור ולעשות...."

[היימישער ליטוואק]

שמעקדיג, איך האב דיר גלייקט ווייל איך בין מסכים מיט דאס וואס דו שרייבסט.
אבער דו פארשטייסט נישט וואס מיין חברותא שרייבט.
נישט אז מטאר נישט מבטל זיין א רגע פון תורה פאר אנדרע מצוות, אוודאי יא!
די שאלה איז איינער וואס מוז נישט מבטל זיין איצט קיין תורה, זענען דא זאכן וועלכע גרעססער אדער עכ"פ גלייך צו תורה? דעת התנאים והאמוראים ורבותינו הראשונים והאחרונים אז נישט. דעת ומנהג מקצת אדמורי"ם אז יא.
ממילא די אלע פון "דיישטלאנד אן סלאוואקיי" אדער "פון שקלאוו" וועלכע האלטן נישט ווי די צווייטע שיטה זענן אלע גלייך, משא"כ בעלי שיטה השניה.

איך וויל נאר וויסן אויב די משנה אין פרקי אבות איז נישט געשריבן געווארן דורך די תנאים?! דארט שטייט "הלומד על מנת ללמד , מספיקין בידו ללמוד וללמד , לשמור ולעשות...."

[ליטוואק פון בודאפעסט]

מיין היימישער לאנדסמאן איז גערעכט, אבער דער מעשה איז פיל ברייטער און גרעסער ווי דעם.
(דער באקאנטער ט"ז וועגען מרדכי הצדיק דארף איך ענק מסתמא נישט זאגען)

דו זאגסט "מען קען נישט אויפטון פאר אידישקייט מיטן זיצן פאר זיך אין ווינקל פון ביהמ"ד אפילו מען הארעוועט אין תורה די גאנצע צייט." דארט ליגט דער הונט באגראבען. ס'איז נישט דא אזא זאך ווי אידישקייט, מסורה, קבלה אין פסק, דעת תורה, קדושת ישראל א.א.וו. די זאכען זענען פראדוקטען פון די דמיונות פון מענטשען וואס האלטען נישט ביים לערנען. א איד'ס ארבעט אין דער וועלט איז זיך מכניע זיין צום תורה און נאר צום תורה. וואס מ'טוט דארף שטייען אין תורה, און אז מ'האט א ספק דארף מען זוכען אין תורה, און אז דו טרעפסט נישט, אם ריק הוא מכם הוא ריק. אמאל פאדערט דער תורה אז מ'זאל פארמאכען דער גמרא אויף עטליכע געציילטע מינוט צו טוהן עפעס, אדער צו שטיצען דער תורה לויט איהר כללים, אבער דאס איז אלס א חלק פון תורה. דער חזון איש האט אמאל צוגעמאכט דער גמרא, ווען ער האט איינגעזעהן אז מ'גייט טוהן קעגען דער תורה ווען ער טוט עס נישט. דאס איז אלס אונטער'ן רובריק פון תורה. אבער דער זאך ווי 'אויפשטעלען אידישקייט' וואס דאס האט נישט מיט אויסלערנען אידען תורה, דאס האט נישט מיט הכנעה צו תורה און נישט מיט וואס אידען באצייכענען זיך פון הר סיני.

און דעריבער האט מען אלס פארשטאנען אז ווען א מענטש גיבט זיך אפ אין די יונגע יארען נאר צו תורה, וועלען אלע זאכען וואס ער טוט שפעטער זיין א המשך דערפון. דער חזון איש פלעגט זאגען "קוק אהן דער חפץ חיים. ער האט געלערנט שטילערהייט זעכציג יאר, אבער דערנאך אין דרייסיג יאר האט ער געקערט א וועלט." ער דרוקט עס אויס אין אגרות און אין אסאך מעשה'ס פון די געדרוקטע. דער עיקר טובה וואס א מענטש קען טוהן פאר כלל ישראל (אפילו ווען דאס איז זיין ציל) איז צוצושטעלען גדולי תורה וואס קענען אסאך תורה, ווייל נאר פון זיי קע'מען עפעס ערווארט'ן. דאס איז אלס די מימרות פונ'ם חזו"א, וואס האט גוט איינגעזעהן די פרצות הדור און פארשטאנען פון וואנעט קומט דער ישועה.

דאס האב איך געזאגט, אז דער זעלבער בעל דברי יואל, מיט אזעלכע כוחות און כשרונות, ווען ער וואלט זיך נאר איבערגעגעבען צום תורה יונגערהייט, וואלט יעדער מעשה זיינע געהאט אן אנדערע'ן באגריף. דאס אויפשטעלען אידישקייט דאהי, מיט א קליינע אויג אויפ'ן לערנען פראגראם אין ישיבה, און א ברייטע קוק אויף וויאזוי אויסצולערנען קינדער וועגען די 'פייגלעך מיט דער בינעם', דער ארבעט וואס ער האט אריינגעלייגט אין בויען א קרן הצלה און אומאפהענגיגע מוסדות אין א"י, אבער כוללים האט ער כמעט נישט געבויט, איז א דירעקטער תוצאה פון דעם אז לערנען האט פארנומען א קליינער ארט ביי איהם. דאס קען מען נישט לייקענען, נאר אז דו ווילסט קענסטו זאגען אז פון איהם איז א ראיה אז תורה איז נישט אזוי וויכטיג.

יעדער וואס ווייסט קען מעיד זיין אז ר' אהרן קאטלער האט גאנץ ווייניג געקענט לערנען דאהי אין אמעריקא. דאס איז וועגען די גרויסע טרדות פון אלע ענייני הכלל וואס האבען איהם באזארגט, הן באמעריקא הן בא"י. אבער די אלע ארום איהם וואס האבען גערעדט מיט איהם שטענדיג, זענען בעיקר ארויס מיט א השגה פון דער וויכטיגקייט פון לערנען, ליגען אין לערנען, און לכה"פ שטיצען לערנען. דאס איז ווייל די אלע עסקנות זיינע איז געווען די עסקנות פון א מענטש וואס ווייקט זיך נאר אין לערנען.

און טאקע ווען די אלע עסקנות וואלט נאר געקומען פון לערנען, וואלט ביי-האר און ציונות געשפילט א קלענערע ראלע ביי איהם, ווייל זיי זענען אדער מנהגים און נישט הלכות פון תורה, אדער זענען זיי חיצוניות'דיגע ענינים וואס האט נישט מיטן עיקר. נישט די ציונות איז דער פראבלעם, נאר עקירת התורה והדת איז דער פראבלעם. (הייב נישט אהן מיט שלש שבועות, אין רמב"ם שטייט מפורש אז דער וועג וויאזוי משיח וועט קומען איז נישט עיקרי הדת, און קיינער קען נישט זאגען קיין בויך סברות אפצוווענדן אן אפענע רמב"ם) דאן וואלט ער געקענט וויסען אז דער תשובה צו זיי איז נישט 'פוי' און נישט צייטונגען ארטיקלען, נאר לערנען תורה מיט אידען און מחזק זיין אידען מיט לערנען תורה.

און טאקע, אז דו ברענגסט שוין דער חזון איש, דארט זעט מען דער חילוק פון א מענטש וואס לערנט און ס'גיסט זיך איבער פון זיין לערנען ביז איבערצוקערען א דור. דער חזון איש אין א"י האט בעיקר געטוהן צוויי זאכען. ער האט גע'פסקנ'ט פאר די פארמער'ס פון די מושבות, און ער האט געלערנט בחברותא און גערעדט אין לערנען מיט ישיבה'לייט. יעדער מענטש וואס האט זיך אנטקעגן געשטעלט קעגן די שטראם און געגאנגען לערנען אין ישיבה, האט געוואוסט אז אין בני ברק איז דא אן אדם גדול וואס וויל זיי מחזק זיין און גלויבט אין זיי און וועט זיך אפגעבען מיט זיי. אט אין דער שטילע אופן האט ער מצליח געווען אריינצודרינגען א כבוד און א שטאלץ אין זיין א לומד תורה, ומאלה נפצה כל הארץ. (דער מלחמה אויף גיוס בנות, הגם אז ביי ענק איז דאס מסתמא דער עיקר, איז א קליינע תקופה אין זיין לעבן. איך האב נישט קיין רעכט צו זאגן, אבער קען זיין אין חשבונות שמים אז ער איז געשטארבען אינמיטן דער מערכה, ווייל נישט פאר דעם האט מען איהם געלייגט אין דער וועלט. איך זאג נישט אז אזוי איז, נאר א מחשבה'לע זיין עיקר ארבעט איז געווען שטיצען לומדי תורה)

מ'דערציילט א מעשה: א סאטמארע נגיד איז געפארען קיין א"י, און אזוי ווי סאטמאר האט מכתיר געווען ר' דוד סאלאווייטשיק אלס גדול הדור, איז ער אריין ביי איהם. ר' דוד האט איהם אויפגענומען ווי מ'דארף אויפנעמען א גביר. דער גביר האט איהם געפרעגט "איהר זענט דאך א זוהן פונ'ם בריסקער רב, איהר קענט עפעס איבערזאגען". ר' דוד האט איבערגעזאגט א תורה פונ'ם בריסקער רב. דערנאך פרעגט איהם ר' דוד "צו וועלכע רבי באלאנגט איהר?" האט ער געענטפערט "כ'האב געלערנט ביים סאטמאר רב." האט איהם ר' דוד געבעטען ער זאל עפעס איבערזאגן פון איהם. זיצט דער נגיד און טראכט און טראכט. צום סוף זאגט ער "יא, כ'געדענק שוין. דער רבי זי"ע האט געזאגט אז דער וואס וועט שטיצען זיין מוסדות, וועט ער נישט שולדיג בלייבען."
לך בכוחך זה והושעת את ישראל

[שמעקעדיג]

איין שטיק ליצנות. טאקע דאס איז ממש דער איינציגסטער מאמר נאכצוזאגן פון סאטמאר רב.
איך האב מיט אייך נישט וואס צו רעדן.

[היימישער ליטוואק]

שמעק,
ניין דאס איז דער מאמר וועלכער איז אויפן באוואוסטזיין פון א סטמאר חסיד שוטה.
ותו לא מידי.

[berlbalaguleh]

ר' ליטוואק פון בודא-פעשט: איך וואלט דיר געלייקט פאר דיין איצטיגן מאמר. דו זאגסט גאנץ גוטע זאכן. אבער ביסט א גוטער לץ אויכעט . דו לייגסט אראפ כאילו סאטמאר רב זצ"ל איז נאר געוועין ביזי מיט ביי האר און ציונות. ער האט נישט אויפגעמאכט קיין ספר. און אין די סאטמארע קהילה איז נישט געווען אידן תלמידי חכמים וואס לא פסיק פומייהו מגירסא. דו ברענגסט עפעס א מאדנע מעשה פון א איד א גביר וועלכער האט דעם קאפ אין ביזנעס און מפני טורח הדרך האט ער זיך פונקט נישט געקענט דערמאנען עפעס א מאמר אדער א חידוש פון זיין רעבין. דאס דארף זיין א ראי' אז אין סאטמאר עסט מען נאר קוגל און מ'איז ביזי מיט שטותים. קאמ-אן. ווען דו קומסט און זאגסט מיר אז דער ראש ישיבה אדער דיין אין סאטמאר האט נישט געקענט נאכזאגן קיין חידוש, ניחא.אבער דאאאס איז דאך סתם ליצנות. עניוועי. צוואנציג תגובות צוריק האב איך שוין געזאגט אז איך געב אויף אויף דיר. ס'איז נישט מיין תפקיד בעולם מיישר צו זיין דיינע עקמומיות שבלב (ומוח(.

[שמעקעדיג]

בערל, א דאנק פארן ארויסשרייבן באריכות מיינע מחשבות.
מען נעמט א נארישע מעשה וואס האט - אדער יא אדער נישט - פאסירט, און מען מאכט דערפון א תורה שלימה, כאילו סאטמאר רב האט נישט משים געווען לילות כימים און געהארעוועט אין תורה כל ימי חייו, אנשטאט גיין שלאפן אין א בעט האט ער אפילו אין די שווערסטע צייטן געלערנט, און גראדע ער האט כסדר געפאדערט פון זיינע בחורים אך ורק תורה, נישט קיין חסידות, נאר שווערע סוגיות אדורכאקערן, זיין גאנצע חיות אויף דער וועלט איז געוען תורה, ממש כל רז לא אניס ליה, כידוע כמה מעשיות ווי ער האט זיך אמאל אויסגעדרוקט אויף די תוה"ק זאת נחמתי בעניי, נאך אלע צרות וואס ער איז אדורך און פארלוירן אלע קינדער בחייו ה"י.

צי מען קען טרעפן פעלערן אויף אים? מעגליך, ער איז נאך אלעם געווען א מענטש, און אפילו משה רבינו האט געקענט מאכן א טעות, אבער עטליעסט זעה אז דער פעלער זאל מאכן סענס אויף אים! אז דו ווילסט זאגן ער האט איבערגעטריבן מיט צניעות, ציונות, קען איך כאטש דערהערן דיין טענה, אבער אוועקמאכן זיין תורה און גאונות וואס דאס איז איינע פון זיינע שטארקסטע מעלות און מדריגות וואס גדולים וטובים גאונים זענען נשתומם געווארן דערפון צוליב א נארישע מעשה, איז ביליגע ליצנות.

[שמעקעדיג]

שמעק,
ניין דאס איז דער מאמר וועלכער איז אויפן באוואוסטזיין פון א סטמאר חסיד שוטה.
ותו לא מידי.

אין מביאין ראיה מן השוטים.
איך ווייס נישט צי איך בין א שוטה, אבער איך האב בעסערע מאמרים ווי דעם.....

[נאר,,פרייליך]

היימישע ליטאים:
קוקט אביסעל א באריכות'דיגער שמועס פון צוויי און פופציג זייטען איבער'ן השתכחות דרך הבעש''ט געשריבען כמדומה דורך א סאטמארער
אולי וועלן אייך זיך בארואיגען

עי' בקובץ אשל אברהם שיצא לאור לאחרונה ונכתב ע''י שם המכונה ישראל ראקאוויער

[ליטוואק פון בודאפעסט]

דאס איז געווען א וויץ, נישט קיין מעשה שהיה. און שמעקעדיג, אז דו האסט טאקע בעסערע מעשה'ס, ביטע אל תמנע טוב מבעליו, און ברענג זיי אפיר. זאלען מיר אלע הנאה האבען.

דער נקודה פון דער וויץ איז ארויסצוברענגען א נקודה וועגען די השפעה פון דער סאטמארער רב. מ'וויל אונז זאגען אז ס'איז זיין קדושה, תורה, קלוגשאפט, זכות אבות, א.א.וו. אבער למעשה כנראה ס'איז א חלק פונ'ם זעלבער פארטיי רייד און בלאף פון אלע אנדערע ערטער. אז די מענטשען וואס האלטען זיך זיינס ווייסען מער פון די געזעלשאפט זאכען און מעשה'לעך ווי פון די וויכטיגער זאכען קע'מיר לייכט זען וואס טוט זיך. און טאמער דו וועסט ענטפערען "וואס איז מיר א חילוק פארוואס מ'היט תורה ומצוות, אבי מ'טוט עס" לא מחכמה שאלת זאת. א יסוד פון בלאף האט נישט קיין קיום, און מ'האט נאך נישט געזען דער סוף פון די אלע זאכען. מ'קען זיך נאך טוישען, און מסתמא איז דא אנ אנדערע השפעה אויף סאטמארער אידען אחוץ די בלאף, אבער דאס וואס איז געבויט אויף בלאף האט נישט קיין עכטער קיום.

ר' בערעל - דו באשולדיגסט מיר מיט ליצנות. ווען איך וועל קענען אויפווייזען אז דער ליצנות איז נישט מיר, און למעשה האט מען אסאך מער געהערט פונ'ם בעל דברי יואל וועגען ביי - האר און ציונות ווי וועגען לערנען, און יעדער וואס האט געוואלט וויסען ואס ער האלט אויפ'ן אמת (נישט אויף צו פארענטפערען פאר א נעריש'ער ליטוואק) וועט קיינמאל נישט קענען זאגען אז לערנען איז געווען אן עיקר ביי איהם, וועסטו מודה זיין אז דער ליצנות איז גאר פון א צווייטען? אדרבה, מאכט א חשבון, ווי אפט האט ער גערעדט פון ביי-האר, און ווי אפט האט ער גערעדט פון לערנען?

מ'האלט שוין אינ'ם זיבעטער דף פון דער אשכול, און כל מיני מענטשען האבען פראבירט צו רעדען און פראקלאמירען וועגען דער בעל דברי יואל'ס גאונות הארעוואניע ברייטקייט וכדו'. איך האלט אין איין בעטען איין זאך: ווייז אויף. ווי איז דער תשובה, דער שטיקעל תורה, דער קלארער ראיה צו די אלע זאכען. ווען מ'פרעגט עס אויפ'ן אמת'ער גדולי תורה גדולי ישראל, קען איך עס גלייך אויפווייזען פון זייערע זאכען. פארוואס ווען ס'קומט צום סאטמארער רב איז שא שטיל, ס'לאזט זיך אויס מיט א קול רעש קטן. 'דער רבי איז געווען צדיק הדור, אנ"ד דעט"ס אי"ט". איין מאל פאר אלעמאל, ווייז אויף ותו לא.

טאמער ענק אלע וואלטען געווען גערעכט, און מנהיגי ישראל זענען געמאסטען לויט זייער טעטיגקייט און אויפטוהן, דארף מען זיך רעכענען היינט. ס'איז דא א איד, הרב באלד, וואס האט געמאכט אן איבערקערעניש. ער האט אויפגעשטעלט ארגון שיעורי תורה, און מסדר געווען שיעורים אין דער גאנצער וועלט. ער האט צוגעשטעלט תורה פאר יעדער איינער אין זומער, יו"ט חוה"מ וכדו'. (איך האב עס נישט פערזענלעך דערלעבט, ווייל אין לעיקוואוד איז דא גאנץ וויניג, אבער אזוי שטייט אין צייטונג). מסתמא איז ער מנהיג הדור, אדער כאטש ממנהיגי הדור. איז פארוואס גייט מען פרעגען סקולענער רבי'ן וועגן מאכען סיטיפילד אסיפות? פארוואס איז מט. סאלאמאן דער אדרע"ס פאר אזוי פיל שאלות אין דער וועלט? פון דעם קע'מען זען אז דער תירוץ פון מנהיגים איז נאר א תירוץ. ס'איז נישט קיין אמת'ער זאך, נאר דער וואס וויל זייער שטארק פיהרען ווערט א פיהרער. ס'איז נישט געבויט אויף א מיינונג אין מנהיגות, נאר הכנעה צו מאכט. און צום סוף ווערט דער דור אזוי אויפגעהאדעוועט אז די בעלי דעה זענען די עסקנים און די תהלים זאגער'ס, נישט תלמידי חכמים וואס קענען תורה. און ווען מ'פרעגט א שאלה, זוכט מען נישט צו וויסען וואס שטייט אין תורה וועגען דער זאך, ווייל דער נשאל קען דאך נישט מער ווי תהלים. און מ'האט זיך אויסגעדרייט פונ'ם ריבונות פון תורה, פון דער עבודה פון פאלגען דער מאמר פיו פון דער אויבעשטער וואס איז זיין תורה, נישט חלומות ומופתים.

נאר דער ענין איז, מ'איז געווארען פארגרעפט, מ'גלויבט שוין נישט אין דער כח התורה צו לייזען אלע פראבלעמען, און מ'איז שוין נישט מחנך די קינדער אין די רבונות פון תורה. ווען מ'זאגט א קינד אז לערנען איז דער עיקר, און למעשה מ'ברענגט איהם אויף ברכות און כבוד צו א תהלים זאגער, און ווען מ'זעט אן איידעלע תלמיד חכם וואס האט נישט די אנדערע קוואליטעטען פון תהלים זאגער'ס, שפעט מען אין איהם, בלייבט מען מיט א דור אהן תורה.

יא יא, זאג דיין קינד אז דער וואס עסט נישט אינדערויסען פון זיין שטוב און שלאפט נישט אין א בעט און דאווענט פינעף שעה א טאג, איז נישט אזוי חשוב בעיני התורה ונותנה ווי א איד וואס טרינקט 'חלב סתם' און דאווענט א דריי פערטעל שעה שחרית און שלאפט אין א בעט, אבער הארעוועט אין א תוספות א גאנצע טאג. זאג איהם אז דער וואס ענדיגט ש"ס יעדער יאר איז נישט אזוי וויכטיג ווי דער וואס פארשטייט אויפ'ן אמת וואס די הלכה מיינט. זאג איהם אז נאר מיט פלאג און מיה צו טרעפען דער אמת'ער פשט קומט מען אהן צום תכלית פון לערנען, וואס דאס איז וויסען וואס וויל דער אויבעשטער אין זיין תורה פון זיין פאלק. און ווען לערנען מיינט א פרומער זאך צו טוהן אזוי ווי שאקעלען לולב, און ווען יעדער סארט לערנען איז אייניג, און ווען גאנץ לערנען איז נאר אזוי ווי אלע אנדערע מצוות, בלייבט מען מיט א קרומע קוק אויף לערנען.

אגב, פאר דער וואס וויל וויסען, איך בין נישט קיין סאטמארער מחונך וואס איז היינט אן אויבער חכם און וויל לייקענען מיין עבר. איך זוך נישט צו שרייען אויף מיין טאטע זיידע און איך נוץ דער סאטמארער רב דערצו. איך בין טאקע א ליטוואק מיט אלע פירושים, ביי מיין טאטע אין שטוב האט מען גערעדט ענגליש און געדאווענט אשכנז און זאגאר געגעסען מאשין מצות פסח (פאר דער וואס האט געוואלט) און איך בין אויפגעהאדעוועט מער ווייניגער אזוי ווי איך רעד. ווען איך בין אנגעקומען אין אמעריקא און איך האב געזען סאטמאר און געליינט זייערע צייטונגען און זייערע געזעלשאפט, און פון חברים אין לעיקוואוד (יעצט אין וומסב"ג) און אין קר"י און ארום געלייינט וואס ס'איז דא, און גערעדט מיט מענטשען פון פארשידענע שטאנדפונקטען, און דערנאך זיך אליינס איבערגעצייגט פון די ספרים דברי יואל ויואל משה אגרות דברי יואל וכדו'.

[berlbalaguleh]

ר' ליטוואק פון בודא-פעשט: איך האב נאר געליינט דעם צווייטן און דריטן פאראגראף פון דיין איצטיגן מאמר. דארט וואו דו אדרעסירט דיך צום "פאקט" אז דער סאטמאר רב זצ"ל האט נאר גערעדט וועגן ביי האר און ציונות. און קיינמאל וועגן לערנען. אדער ווערק פון זיינע הלכה'דיגע תשובות. וויל איך דיר פרעיגן א שאלת תם. פון שו"ת דברי יואל אויף ד' חלקי שולחן ערוך האסטו געהערט? און וועגן זיינע חידושים אויף פארשידענע סוגיות הש"ס האסטו געהערט?! און אפילו די תורה'ס אויף די פרשיות השבוע איז אויך מלא וגדוש מיט מאמרים פון גאנץ ש"ס און מדרשים. דו מוזסט נישט גלייבן בבחינת חסיד, ח"ו. נאר דו קענסט זיך איבערצייגן, אריינגייענדיג אין סיי וועלכן ספרים געשעפט אין וויליאמסבורג אדער בארא-פארק. נאר מסתמא נישט אין עיה"ק לעיקוואוד, יצ"ו. לא ראיתי אינו ראי'. נאר דער סאטמר רב בעל דברי יואל דארף מיך נישט אלס לאיער. ער קען זיך ב"ה אליינס באשטיין זיין שטעיטל.
בד"וו: איך האב מכח איזה סיבה משפחתית געזוכט צו קויפן דעם ספר "מכתב מאליהו" אין די בארא פארק'ער ספרים סטארס האטמען געמיינט אז איך בין אראפגעקומען פון די לבנה. איך בין זיכער אז אין לעיקוואוד קענמעון עס טרעפן (כמעט) אויף א יעדן טיש. איך פערזענליך בין א "יוניווערסאל" מענטש? איך קען הערן ביידע צדדים. ולא קרב זא אל זה.

[ליטוואק פון בודאפעסט]

דארט וואו דו אדרעסירט דיך צום "פאקט" אז דער סאטמאר רב זצ"ל האט נאר גערעדט וועגן ביי האר און ציונות. און קיינמאל וועגן לערנען.

מ'קען זיך אליינס איבערצייגען צו בערעל דער דרייווער זאגט א גוזמא צו ער ברענגט פונקטליך וואס איך האב גערעדט.
אבער לגבי די תשובות דברי יואל. אפשר קענסטו מיר זאגען אין וועלכע תשובה זעט מען די גאונות פון וואס דו רעדסט? איך זעה נאר בעיקר בריווען און קליינער תשובות. פון מיין זכרון געדענק איך א רשימה פון מקוואות וואס מ'דארף נאכקוקען, א ברייו וועגען רב קוק (אז די עשקני ירושלים באשולדיגען איהם מיט כפירה, און ממיל אטויג ער נישט ) אויסמוסר'ן איינער וואס וויל וויסען די הלכה וועגען א הנהגה פון א טייל אידען צו מ'מעג עס נאכגייען ווייל לכאורה איז עס נגד ההלכה, א תשובה פאר איינער וואס האט געזינדיגט, א בריוו וועגען דרך הלימוד, ווייל ער האט געטראפען א תשובות ר"י מיגאש און ממילא קען מען אפווענדען דער דרך הלימוד פון דורות פון גדולי ישראל, הלכות שטאטוסקווא עפ"י הש"ס, א שווערע ישמח משה, און א בריוו צו דערמאנען א מענטש אז ספק פיקו"נ איז דוחה יוהכ"פ. איך האב נישט געזען קיין איין תשובה וואס ווייזט א מענטש וואס האט גרונטליך געקענט לערנען און ארויסברענגען הלכות פונ'ם יסוד הסוגיא והראשונים. איבערקייען תשובות און מעורר זיין דא דארט - יא, אבער אפלערנען א סוגיא האב איך נישט געזען. זיין גרויסע תשובה וועגען הזרעה מלאכותית, ווי ער האט אינגאנצען אויפגעוויזען זיין מלחמתה של תורה, איז געבויט אויף א גאנג פון טעמי המצוות, און א בויך סברא וואס יעדער האלבע למדן קען אפווענדען. כנראה איז זיין ספר צו פארמעסטען מיט'ן חיי הלוי פון סקווער, נישט מער. דער דברי יואל עה"ת איז דרוש, נישט קיין תורת אמת, און נישט אויפגעבויט א סוגיא. ס'איז טאקע א כשרון, אבער דאס מיינט נישט געקענט לערנען.
און אז דו ווילסט זאגען אנדעריש, זאג א קלארער מראה מקום, נישט וויפיל בענדער צו וואס, נאר א חלק מיט א סימן וואו מ'קען זען אט די גדלות.

[למדן]

ווער איז דער ר' שלמה מיללער וואס דו ברענגסט צו אז ס אנגענומען להיתר הזרעה מלאכותית? הגם כ'האב קיינמאל נישט געהעריג פארשטאנען דעם איסור ממזרות נאר די שמא ישא אחותו מאב וואס איז נישט דא ביי א נכרי
און ווער זענען די היימישע רבנים (חסידיש צו ליטוויש) וואס זענען דאס מתיר?
און אז מ' רעדט שוין פאר וואס איז דאנאר עמבריאו הארבער ע"פ הלכה? (אזוי האב איך אמאל פארשטאנען פון א שמועס)

[ליטוואק פון בודאפעסט]

וועגען דער ספר מכתב מאליהו, ווייס איך נישט וואס איהר מיינט. אין אמעריקא איז דאס נישט קיין ספר יסוד ביי ישיבה'לייט, און אז דו קענסט עס יא טרעפען צו נישט טרעפען איז נישט קיין נ"מ. עכ"פ אין לעיקוואוד זעט מען דער ספר דעת תורה פון ר' כרוחם לייוואויץ אויף יעדער טיש, און דאס איז מסתמא ווייל ער האט אסאך אייניקלאך און א גאנצע מוסד על שמו, און דעריבער שטופט מען איהם אריין ווי מ'קען נאר.

[gergele]

Did you EVER see his Chidushei Sugyos 9-10 Answers on STIRAS RASHI YAIMAR bar CHUSHI at sigye TOIFES L'BAL CHOV b'mukom s'hchov l'acheirem ??????? Are you for real ...I saw him FURLERNEN SIGYE after his full day of dealing with major problems ALL OVER THE WORLD...Manhigei Emes dont have the time to do a MINCHAS YITZCHOK.....

[ליטוואק פון בודאפעסט]

ר' שלמה אליהו מילר איז אנגענומען אלס פון די גרעסטער פוסקים אין לי ליטווישער\ישיביש'ער וועלט אין אמעריקא היינט. ער וואוינט אין טאראנטא, אבער מצודתו פרוסה אויף לעיקוואוד, און ער האט דארט א כולל און דאהי א כולל, און ער פסקנ'ט אלע גרעסער שאלות וואס קומען אויף (עפ"י רוב). ס'הערשט א שטיקעל רייבעריי ביי דער ליטווישער וועלט צווישען ר' משה היינעמאן, ר' ישראל בעלסקי און ר' שלמה מילר אויף מי בראש. אויך אין לעיקוואוד האלטען אסאך ת"ח אז ר' אליהו לוין איז גרעסער ווי זיי אלע. אבער עכ"פ אין פסק ביי בני תורה איז ר' שלמה מילר'ס ווארט זייער וויכטיג.
דיין אנדערע שאלות האב איך געפרעגט מענטשען ביים שטח און זיי האבען מיר נישט צופרידען געשטעלט. איך ווייס נישט וואס איז דער סוגיא בכלל.
די מתירים ביים 'היימישע' ציבור זענען, דוכט זיך, ר' מיכל שטיינמץ זצ"ל, להבחל"ח ר' בנימין לאנדא און איבערהויפט ר' שמואל וואזנער. אזוי מיין איך. הרב אלישיב זצ"ל פלעגט עס מתיר זיין, און ס'איז אזוי געווארען אנגענומען ביי די קלענערע פוסקים אז דאס איז מותר. ד.ה. אז זיי פסקנ'ען שוין אליינס אין די זאכען לויט וואס זיי קוקען אהן אלס דער אנגענומענער פסק.

[למדן]

כ' האב ר' בנימין לאנדא קיינמאל נישט געפרעגט די ספעסיפישע שאלה אבער איך האב נאך נישט גיהערט אז א היימישע (חסידיש און ליטוויש) יונגערמאן זאל נוצן דעם היתר, אולי בינעך מיך טועה

[ליטוואק פון בודאפעסט]

איך האב נישט ריכטיג מסביר געווען. איך האב געפרעגט וועגן IUI וואס דער דברי מלכיאל אסר׳ט און דער מהרשם איז מתיר. איך האב געוואלט רעדען מיט איהם אין לערנען האט ער מיר אפגעשטעלט און געזאגט, איידעלעהייט, אז למעשה איז אנגענומען להיתר און אזוי איז ביי יעדע נייער טעכנאלאגיע אז ס׳נעמט צייט ביז די פוסקים קומען ארויס מיט א קלארער פסק און דער דברי מלכיאל איז איו אמהייב פונ׳ם שמועס געווען.

[berlbalaguleh]

וועגען דער ספר מכתב מאליהו, ווייס איך נישט וואס איהר מיינט. אין אמעריקא איז דאס נישט קיין ספר יסוד ביי ישיבה'לייט, און אז דו קענסט עס יא טרעפען צו נישט טרעפען איז נישט קיין נ"מ. עכ"פ אין לעיקוואוד זעט מען דער ספר דעת תורה פון ר' כרוחם לייוואויץ אויף יעדער טיש, און דאס איז מסתמא ווייל ער האט אסאך אייניקלאך און א גאנצע מוסד על שמו, און דעריבער שטופט מען איהם אריין ווי מ'קען נאר.

You are completely missing my point. I would expect a "Sharp" Litvak to be able to distill the essence of my message. What a surprise!
BTW: Who exactly is R' Crucham Leivovitz. I heard of a certain rabbi Yerucham Leivovitz.

[למדן]

איך וויל דיך איבערבעטן בשער בת רבים
איך האב שלעכט אויסגעטייטשט פון דיינע ווערטער אז די היתר פון ר' משה לגבי הזרעה מלאכותית איז ברייט אנגענומען להיתר וואס למעשה האב איך נאך נישט גיהערט אז היימישע רבנים זאלן זיך פארלאזן אויפן היתר

[ליטוואק פון בודאפעסט]

הרב הלמדן, איהר דארפט נישט איבערבעטען, ס׳איז נישט געווען קיין שטאך. נאר מיט היימיש האט עס נישט. די שאלה איז א זעלטענע אזוי ווי ר׳ משה שרייבט. עפ׳׳י רוב איז די פראבלעם פון איהר זייט, ווי אויך וועלכע מאן וועט צולאזען נעמען פון א פרעמדן?
אין דיין פריערדיגע תגובה איז מסתמא אגב חורפיה לא דק. ׳שמא ישא בת אחותו׳ דאס איז גאר א מצוה. האסט געמיינט שמא ישא אחותו.

[למדן]

ע"פ רוב איהר פראבלעם? אפשר ע"פ הלכה.
איך האב מיך געכאפט אויפן טעות הדפוס אבער אביסל צו שפעט האב איך שוין נישט פאראכטן.
כ' האב ווייניג געשמועסט מיט נישט היימישע ממילא האב איך נישט ארויס גיהעריג זייער בליק אויף דעם ענין

[ליטוואק פון בודאפעסט]

למדן - אמאל האט מען געזאגט אז בערך צען פערצענט פון פראבלעמען זענען פונ'ם מאן און זעכציג פונ'ם פרוי. אזוי ליגט מיר אין קאפ. דאס איז פון א מעדיצינישע שטאנדפונקט. איך ווייס נישט וואס זיי זאגען היינט.
איך גלויב נישט אז אסאך מענטשען פארלאזען זיך אויף ר' משה'ס היתר וועגען דער אויבענדערמאנטע פראבלעם, און דאס האט נישט מיט היימישקייט, נאר מיט פראקטישקייט.
ר' כרוחם לייוואויץ איז געווען א freudian slip. איך האב טאקע געמיינט ר' ירוחם. מיין שארפקייט דערגרייכט נישט דיינס און איך ווייס נישט וואס ס'האט מיט מכתב מאליהו. נאר איין זאך קען איך דיר זאגען אז דער סאטמארער רב איז זייער געשעצט אין לעיקוואוד. איך האב אמאל געהערט א קלויזענבורגער חסיד אין לעיקוואוד ווי ער רעדט זיך אפ "איך האב געמוזט קומען פון בארא פארק קיין לעיקוואוד צו הערען אז דער סאטמארער רב איז געווען צדיק הדור". רעדען הויך קעגען איהם איז נישט קיין קלוגער זאך צו טוהן. איך האב שוין געכאפט א פארציע פון דער מחבר פון איינער פון די ביאגראפיע"ס אויף ר' אהרן קאטלער. ס'איז נישט אזוי ווי הרב דעסלער אין בארא פארק.
און נאר,,פרייליך - פונקט נעכטען ווען כ'האב געזיין דיין תגובה, האט מיר מיין ברודערקע געשיקט א לינק צו דיין קובץ דא. איך האלט אין מיט'ן ליינען. ס'איז אבער געשריבען זייער קינדעריש און פארטייש. ער רעדט נישט צו איינער וואס האט גארנישט מיט סאטמאר איינגעלייגט, כאילו ער קען נישט משיג זיין א מענטש וואס האט סאטמאר אין בוידעם. און אויך ער ברענגט נערישע משלים פון דער מציאות און מאכט חוזק פון פערזענליכע מענטשען. ווען ער וואלט זיך געהאלטען צום נושא אהן רעדען פון מענטשען פערזענליך, וואלט עס געהאט א גרעסערע השפעה, ווייל דער עיקר דא איז טאקע דער זאך נישט דער מענטש. נישט סקווערע רעבע איז דער פראבלעם, נאר די גלויבונג וואס באשאפט אזעלכע יצורים, ווי אויך חב"ד, בעלז-בילגאריי, גער וכו'.

[berlbalaguleh]

ר' ליטוואק פון בודא-פעשט: איין זאך האב איך איינגעזעהן. אז א חוץ פון דיינע אנדערע מעלות ביזסטו אן עניו אויך. מיין פוינט איז געווען. אז נישט נאר דו ביסט פארעקשנ'ט און נערראו מיינדעד, נאר פיהל אנדערע מענטשן אויך. לעומת אני הקטן האב א מער אוניווערסאלן בליק אויף זאכן, געשעענישן און פערזענליכקייטן. . ווייל איך בין ארומגעפאהרן אין פארשידענע מדינות און געזעהן און עקספיריענסד אנדערע קולטורן און קהילות. משא"כ ווען איינער וואקסט אויף אין די אייגענע ד' אמות און גייט קיינמאל נישט ארויס (פיזיש און מעטאפאריש) פון זיין "קאמפארט-זאון"/ באקוועמליכקייט ספערע.